[συνέντευξη στον Σταύρο Μαρτίνο]
Ο Νάσος Μάκιος είναι πρεσβευτής, όχι ενός τόπου, αλλά μιας προσπάθειας που μας αφορά όλους σήμερα και το αποτέλεσμά της θα κρίνει και το πώς θα ζήσουν οι επόμενες γενιές. Εργάζεται, εθελοντικά, για να ευαισθητοποιήσει τους πολίτες και τους οργανισμούς για το κλίμα. Είναι πρεσβευτής του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα. Τον έχει επιλέξει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Στην Καλαμάτα τον ξέρουμε από τα μαθήματα που κάνει σε μαθητές στη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη και από το «Κλιματικό Λεωφορείο» του Αστικού ΚΤΕΛ, που μας δείχνει με τη δύναμη της εικόνας και του χρώματος ότι η θερμοκρασία του περιβάλλοντος συνεχώς ανεβαίνει και πλησιάζει τα οριακά επίπεδα. Του δίνουμε το λόγο να μας εξηγήσει ποια ακριβώς είναι η αποστολή που έχει αναλάβει, τι είναι η κυκλική οικονομία, ποιοι είναι οι στόχοι της Ευρώπης όσον αφορά στο κλίμα και το περιβάλλον, και τι γίνεται στην Καλαμάτα με τη συμμετοχή της στην Αποστολή των 100 Κλιματικά Ουδέτερων και Έξυπνων Πόλεων μέχρι το 2030.
Τι είναι το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Κλίμα;
Είναι μια πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Ένωσης με σκοπό την ευαισθητοποίηση των πολιτών και των οργανισμών για δράσεις για το κλίμα και το περιβάλλον. Η πρωτοβουλία αυτή ανήκει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τελεί υπό το συντονισμό της Γενικής Διεύθυνσης Δράσης για το Κλίμα (DG CLIMA). Εντάσσεται στο πλαίσιο εφαρμογής της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, που υιοθετήθηκε το 2020.
Εσείς πώς γίνατε πρεσβευτής του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα;
Θα μπορούσα να πω τυχαία. Από το 2022 υλοποιώ εθελοντικά εκπαιδευτικά προγράμματα για μαθητές με αντικείμενο την κυκλική οικονομία, στο πλαίσιο της ειδικότητάς μου, στη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Καλαμάτας. Κατά την ίδια περίοδο, παρακολουθώντας σχετικές δράσεις και πρωτοβουλίες στο LinkedIn, ενημερώθηκα για το θεσμό των πρεσβευτών του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα. Το έργο και ο ρόλος τους προσέλκυσαν το ενδιαφέρον μου, καθώς συνδέονταν άμεσα με τη θεματική της κυκλικής οικονομίας και της περιβαλλοντικής μου ευαισθητοποίησης. Υπέβαλα σχετική αίτηση και πριν από τρία έτη επιλέχθηκα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως πρεσβευτής του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα για την Ελλάδα.
Κάνετε εθελοντικά μαθήματα για την κυκλική οικονομία. Γιατί σας έλκει τόσο η κυκλική οικονομία;
Εγώ ουσιαστικά δεν είχα καμία επαγγελματική ενασχόληση με ζητήματα περιβάλλοντος και κυκλικής οικονομίας. Η επαγγελματική μου πορεία ήταν προσανατολισμένη χρόνια στον τομέα της πληροφορικής, με απασχόληση σε μεγάλα μηχανογραφικά κέντρα στην Αθήνα. Μετά την εγκατάστασή μου στην Καλαμάτα, το επαγγελματικό μου ενδιαφέρον μετατοπίστηκε στον τομέα της βιομάζας και σε μία τοπική εταιρία που αξιοποιεί το πυρηνόξυλο και δημιουργεί ένα καινοτόμο, πρωτοποριακό προϊόν.
Για πείτε μας, τι ακριβώς;
Είναι οι μπρικέτες για κάρβουνο της εταιρίας «Κλήμης». Ουσιαστικά γίνεται αξιοποίηση των υπολειμμάτων του καρπού της ελιάς, του πυρηνόξυλου, αρχικά ως καύσιμης ύλης για την παραγωγή προϊό- ντων ασβέστη και την επαναχρησιμοποίησή τους για τη δημιουργία μπρικετών κάρβουνου. Αυτό είναι ένα πετυχημένο και ευρωπαϊκά βραβευμένο παράδειγμα εφαρμογής της κυκλικής οικονομίας.
Αυτό, λοιπόν, ήταν το έναυσμα για να αφοσιωθείτε στα θέματα της κυκλικής οικονομίας;
Ουσιαστικά, από το 2015 άρχισα να μελετώ συστηματικά το αντικείμενο της κυκλικής οικονομίας, αναγνωρίζοντας τη δυναμική και τη σημασία του για τη βιώσιμη ανάπτυξη. Το πεδίο αυτό προσέλκυσε έντονα το ενδιαφέρον μου και σταδιακά απο- τέλεσε βασικό άξονα επαγγελματικού και προσωπικού προσα- νατολισμού. Κατά την περίοδο της πανδημίας COVID-19, αξιο- ποίησα το χρόνο του περιορισμού για συστηματικότερη μελέτη και επιμόρφωση. Παράλληλα, διαπίστωσα την ύπαρξη ενός ουσιαστικού κενού στον τομέα της εκπαίδευσης σχετικά με την κυκλική οικονομία. Η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται σε μεγάλο βαθμό στην ανακύκλωση, η οποία, αν και αποτελεί μία από τις αρχές της κυκλικής οικονομίας, δε συνιστά την υψηλό- τερη προτεραιότητα στο πλαίσιο της ιεράρχησης των στρα- τηγικών της. Η διαπίστωση αυτή αποτέλεσε το έναυσμα για την ανάληψη εκπαιδευτικών πρωτοβουλιών στη Δημόσια Βιβλιο- θήκη.
Ποιες είναι οι αρχές της κυκλικής οικονομίας;
Η θεμελιώδης αρχή της κυκλικής οικονομίας είναι η πρόληψη δημιουργίας αποβλήτων. Όταν η παραγωγή αποβλήτων δεν μπορεί να αποφευχθεί, αυτά οφείλουν να αντιμετωπίζονται ως δευτερογενείς πρώτες ύλες, οι οποίες επανεισάγονται στον παραγωγικό κύκλο για τη δημιουργία νέων προϊόντων. Ο σχεδιασμός των προϊόντων διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο: οφείλουν να είναι ανθεκτικά, να έχουν μεγαλύτερη διάρκεια ζωής, να επισκευάζονται εύκολα, να αναβαθμίζονται και να επαναχρησιμοποιούνται. Παράλληλα, ενθαρρύνονται επιχειρηματικά μοντέλα που βασίζονται στο διαμοιρασμό (sharing economy) και στην προσέγγιση «προϊόν ως υπηρεσία» (productas a service), όπου η αξία μετατοπίζεται από την ιδιοκτησία στη χρήση, μειώνοντας έτσι την κατανάλωση πόρων και την παραγωγή αποβλήτων.
Είπατε για την κυκλική οικονομία και τα προϊόντα. Γιατί, ενώ το κλίμα πιέζεται, έχουμε ακόμη προϊόντα με διπλή και τριπλή συσκευασία, δηλαδή με σπατάλη πόρων;
Η ανασχεδίαση ενός προϊόντος ή της συσκευασίας του συνεπάγεται κόστος έρευνας και ανάπτυξης, τροποποίηση παραγωγικών διαδικασιών, πιθανή αλλαγή προμηθευτών και προσαρμογή στην εφοδιαστική αλυσίδα. Για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της οικονομίας, τέτοιου είδους επενδύσεις συχνά θεωρούνται υψηλού ρίσκου, ιδίως σε περιόδους οικονομικής αβεβαιότητας. Κακά τα ψέματα, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αγωνίζονται να αντιμετωπίσουν τις καθημερινές ανάγκες τους και δεν έχουν χρήματα να επενδύσουν στους τομείς της μείωσης του περιβαλλοντικού τους αποτυπώματος και της εφαρμογής της κυκλικής οικονομίας.
Ο ρόλος της Αυτοδιοίκησης ποιος είναι όσον αφορά στην κυκλική οικονομία;
Οι Δήμοι και οι Περιφέρειες οφείλουν να αναπτύσσουν πολιτικές πρόληψης παραγωγής αποβλήτων, να ενισχύουν δράσεις επαναχρησιμοποίησης και διαλογής στην πηγή και να υλοποιούν προγράμματα ενημέρωσης και περιβαλλοντικής εκπαίδευσης. Η κυκλική οικονομία δεν περιορίζεται στην παραγωγική διαδικασία, αλλά αφορά εξίσου και την κατανάλωση. Συνεπώς, η Αυτοδιοίκηση καλείται, όχι μόνο να οργανώνει αποτελεσματικά συστήματα διαχείρισης, αλλά και να καλλιεργεί μια νέα κουλτούρα υπεύθυνης κατανάλωσης.
Δηλαδή, να καταναλώνουμε λιγότερα;
Ναι, μας έχει πιάσει μια υπερκαταναλωτική μανία. Συχνά αγοράζουμε περισσότερα από όσα πραγματικά χρειαζόμαστε, επηρεασμένοι από πολυάριθμες διαφημίσεις. Η υπερκαταναλωτική αυτή τάση οδηγεί σε υπερεκ- μετάλλευση φυσικών πόρων, πόροι που δεν είναι ανεξάντλητοι, αύξηση των αποβλήτων και επιβάρυνση του κλίματος, και θέτει σε κίνδυνο την περιβαλλοντική σταθε- ρότητα.
Σε ό,τι αφορά την κλιματική αλλαγή, συναντάτε αρνητές;
Σίγουρα! Σε ό,τι αφορά την κλιματική αλλαγή, πράγματι συναντώνται και απόψεις αμφισβήτησης αλλά και αρνητικές στάσεις. Οι αρνητές υποστηρίζουν τη δική τους άποψη. Άλλωστε, υπάρχει το φαινόμενο της «κατασκευασμένης άγνοιας» (manufacture dignorance) που περιλαμβάνει συνειδητές προσπάθειες από φορείς εξουσίας για την απόκρυψη επιστημονικών αληθειών, συχνά για ιδιωτικό ή εταιρικό όφελος.
Είναι και τα οικονομικά συμφέροντα που παίζουν ρόλο;
Βέβαια. Βλέπετε τώρα στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής ο ίδιος ο πρόεδρος Τραμπ είπε ότι η κλιματική αλλαγή είναι «απάτη» και «φάρσα», ότι δεν υφίσταται και επιστρέφουμε στη χρήση ορυκτών καυσίμων.
Ποιες είναι οι δεσμεύσεις σε ό,τι αφορά την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής;
Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία καθορίζει ως κεντρικό στρατηγικό στόχο την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050. Αυτό σημαίνει τη δραστική μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου σε όλους τους τομείς της οικονομίας, σε συνδυασμό με την ενίσχυση των φυσικών και τεχνολογικών μηχανισμών απορρόφησης διοξειδίου του άνθρακα.
Διαβάζω, όμως, ότι είναι πολύ δύσκολα επιτεύξιμος ο στόχος αυτός…
Ναι, είναι, γιατί σε παγκόσμιο επίπεδο οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα αυξάνονται. Η Ευρώπη μπορεί να κάνει μια προσπάθεια, αλλά οι ΗΠΑ, η Κίνα, τι ακριβώς κάνουν; Θα έπρεπε όλος ο πλανή- της να συμμετέχει σε όλο αυτό. Αυτή αποτελεί και τη δική μου απο- στολή, ως πρεσβευτής του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα: η ουσιαστική ευαισθητοποίηση πολιτών και οργανισμών σε θέματα περιβάλλοντος και κλίματος. Η βασική πρόκληση είναι η ουσιαστική καλλιέργεια περιβαλλοντικής συνείδησης και αίσθησης ευθύνης που να αποτυπώνεται στην καθημερινή συμπεριφορά των πολιτών.
Η Καλαμάτα είναι μία από τις 100 Κλιματικά Ουδέτερες και Έξυπνες πόλεις της Ευρώπης, πράγμα που σημαίνει ότι εδώ τους στόχους για τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα πρέπει να τους πετύχουμε πολύ νωρίτερα…
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επιλέξει κάποιες πόλεις, συνολικά 112, που προσπαθούν να επιτύχουν κλιματική ουδετερότητα μέχρι το 2030. Ανάμεσά τους και η Καλαμάτα. Πραγματικά είναι ένας πολύ φιλόδοξος στόχος. Στο Κλιματικό Συμβόλαιο της πόλης μας έχουμε ένα πολύ φιλόδοξο σχέδιο με στόχο τη μείωση των εκπομπών του διο- ξειδίου του άνθρακα κατά 94%, που θα υλοποιηθεί μέσα από 77 δράσεις. Μιλώντας ως μέλος της ομάδας του Δήμου “Kalamata Mision”, με υπεύθυνη την αντι- δημαρχία Στρατηγικού Σχεδιασμού και Κλι- ματικής Ουδετερότητας, με αντιδήμαρχο τον κ. Παπαευσταθίου, σημειώνω ότι γίνε- ται μια μεγάλη προσπάθεια να επιτύχουμε στους στόχους μας. Εκτός από την υποβο- λή προτάσεων προς χρηματοδότηση για την υλοποίηση έργων του Δήμου Καλαμά- τας, όπως το ΕΣΠΑ 2021-2027, το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης (ΕΠΑ) και άλλα ειδι- κά χρηματοδοτικά εργαλεία, επιπλέον έχου- με υποβάλει πάνω από 30 ευρωπαϊκές προτάσεις σε προγράμματα Horizon, Life και άλλα, για ένταξη δράσεων σχετικά με την κλιματική ουδετερότητα και ήδη έχου- με ενταχθεί σε 7 ευρωπαϊκά προγράμματα. Αυτά είναι προγράμ- ματα που αφορούν κυρίως καινοτόμες πιλοτικές δράσεις, τις οποίες, αν δούμε ότι είναι εφαρμόσιμες και αποτελεσματικές, θα προσπαθήσουμε να επεκτείνουμε σε όλη την πόλη. Πάντως, η κλι- ματική ουδετερότητα δεν είναι κάτι που μπορεί να γίνει ως δια μαγείας από έναν Δήμο μόνο του. Απαιτεί συλλογική προσπάθεια, συνεργασία και ενεργή συμμετοχή όλων.
Υπάρχει, πάντως, ένας προβληματισμός κατά πόσο όλα αυτά τα προγράμματα στα οποία μπαίνει ο Δήμος έχουν αντίκτυπο στη ζωή του απλού πολίτη της Καλαμάτας.
Οι πολίτες σαφώς βιώνουν μια πιεστική οικονομική κατάσταση και μπορεί να τους φαίνονται ξένα ή μακρινά τα σχέδια για την κλιματική ουδετερότητα. Στην Καλαμάτα, οι μεγαλύτερες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα προέρχονται από τα κτίρια και τις μεταφορές. Στα κτίρια, για να μειώσουμε τις εκπομπές, πρέπει να κάνουμε ενεργειακές ανα- βαθμίσεις, όπως μονώσεις, τοποθέτηση ενεργειακών κουφωμά- των και αντλιών θερμότητας και άλλα. Οι περισσότεροι πολίτες δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να προβούν σε τέτοιου είδους έξοδα. Γι’ αυτό και οι έξι ελληνικές πόλεις μαζί με την Λεμεσό, που συμμετέχουν στην Ευρωπαϊκή Αποστολή των 100 Κλιματικά Ουδέτερων Πόλεων της Ευρώπης μέχρι το 2030, έχουν δημιουργήσει ένα δίκτυο συνεργασίας, το ClimaNet, και προσπαθούν να εξασφαλίσουν χρηματοδοτήσεις για την επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας, π.χ. νέα προγράμματα «Εξοικονομώ» με ευνοϊκούς όρους χρηματοδότησης για την ενεργειακή αναβάθμιση των κτιρίων.
Άλλο ένα θέμα είναι το τι κάνουμε με την ανθεκτικότητα, πέραν της κλιματικής ουδετερότητας. Η περιοχή μας είναι τρωτή απέναντι σε φαινόμενα πλημμυρών, πυρκαγιών, διαβρώσεων κ.ά.
Ο κ. Νάσος Μάκιος είναι φυσικός του Αρι- στοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, με μεταπτυχιακές σπουδές στη Βιοικονομία και τη Βιώσιμη Ανάπτυξη, καθώς και υπο- ψήφιος διδάκτωρ του Τμήματος Γεωπονίας του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου Η ανθεκτικότητα αναδεικνύεται πλέον σε καθοριστικό παράγοντα για τη βιωσιμότητα και την ασφάλεια των σύγχρονων πόλεων. Στην Καλαμάτα, οι προκλήσεις που σχετίζονται με τη διάβρωση των ακτών, τις κατολισθήσεις, την άνοδο της στάθμης της θάλασσας, τις πλημμύρες και τα φαινόμενα παρατεταμένης ξηρασίας καθιστούν επιτακτική την υιοθέτηση ολοκληρωμένων στρατηγικών πρόληψης και προσαρμογής στην κλιματική μεταβολή.
Τι άλλο κάνετε εκτός από τα μαθήματα στη ΔΚΒΚ;
Συμμετέχω σε αρκετές ημερίδες, συνέδρια και περιβαλλοντικές εκδηλώσεις σε σχολεία και διοργανώνω δράσεις για το περιβάλ- λον και το κλίμα. Σε μία από αυτές, το 2025, στην Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος, σε συνεργασία με το Αστικό ΚΤΕΛ Καλα- μάτας, παρουσίασα το «Κλιματικό Λεωφορείο της Καλαμάτας». Ντύσαμε ένα αστικό λεωφορείο της πόλης μας με τις «κλιματικές λωρίδες». Κάθε λωρίδα δείχνει πόσο έντονα έχει αυξηθεί η μέση θερμοκρασία του πλανήτη μας από το 1860. Η συγκεκριμένη ιδέα αντλεί έμπνευση από το Ηνωμένο Βασίλειο και το διάγραμμα του καθηγητή Ed Hawkins, ο οποίος υλοποίησε την πρωτοβουλία αυτή σε λεωφορείο που εκτελούσε δρομολόγιο προς το πανεπι- στήμιό του. Η εφαρμογή της δράσης στην Ελλάδα αποτέλεσε πανελλαδική πρωτοτυπία. Μάλιστα, η πρωτοβουλία αυτή έτυχε ιδιαίτερης αναγνώρισης, καθώς προβλήθηκε από την ίδια την Ευρωπαϊκή Επιτροπή μέσω των επίσημων λογαριασμών της στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, καθώς και από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, γεγονός που επιβεβαιώνει τη σημασία και τον ευρωπαϊκό της αντίκτυπο. Θα ήθελα να εκφράσω τις θερμές μου ευχαριστίες προς τον πρόεδρο του Αστικού ΚΤΕΛ Καλαμάτας, Αθανάσιο Πατικόπουλο, καθώς και προς τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου, διότι από την πρώτη στιγμή αντιμετώπισαν με θετικό πνεύμα την πρότασή μου, την υιοθέτησαν και συνέβαλαν καθοριστικά στην υλοποίησή της, αναλαμβάνοντας και την κάλυψη του σχετικού κόστους.
Είπατε, άλλωστε, ότι οι μεταφορές, μαζί με τα κτίρια, έχουν τις υψηλότερες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα στην Καλαμάτα…
Ναι, οι εκπομπές από τις μεταφορές, κυρίως τις εμπορικές, ανέρχονται για την πόλη της Καλαμάτας στο 26% περίπου των συνολικών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Είναι, συνεπώς, προφανές ότι η επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας, σε συνδυασμό με τη βελτίωση της ποιότητας ζωής στην πόλη, προϋ- ποθέτει τη συστηματική ενίσχυση και αξιοποίηση της αστικής συγκοινωνίας, καθώς και τον περιορισμό της χρήσης ιδιωτικών οχημάτων. Η στροφή προς πιο βιώσιμα μέσα μετακίνησης αποτελεί άμεση και αναγκαία προτεραιότητα για μια σύγχρονη και περιβαλλοντικά υπεύθυνη πόλη.
Από τις επισκέψεις σας σε άλλες περιοχές, από συναντήσεις, από συμμετοχή σε διάφορες δράσεις, τι διαπιστώνετε, ευαισθητοποιείται ο κόσμος όσον αφορά στο κλίμα και το περιβάλλον, καταλαβαίνει ότι πρέπει να αναλάβουμε δράση για τη μείωση των εκπομπών του διοξειδίου του άνθρακα; Κάποιοι αρχίζουν και το κατανοούν, άλλοι όμως όχι. Ο ρόλος μου, όχι μόνο ο δικός μου, αλλά και όλων των πρεσβευτών, είναι σημαντικός: να ενισχύσουμε την ενημέρωση, να καλλιεργήσουμε περιβαλλοντική συνείδηση και να ενθαρρύνουμε τη συμμετοχή. Ευελπιστούμε ότι το ενδιαφέρον της κοινωνίας θα στραφεί ακόμη πιο δυναμικά προς αυτή την κατεύθυνση. Η προσπάθεια αυτή αφορά πρωτίστως στις επόμενες γενιές, τα παιδιά, τα εγγόνια και τα δισέγγονά μας, στα οποία οφείλουμε να παραδώσουμε ένα βιώσιμο και ασφαλές περιβάλλον. ■
